Het Nijmegen-breek-syndroom (NBS) is een autosomaal recessieve erfelijke stoornis, gekenmerkt door microcefalie, chromosomale instabiliteit, immuundeficiëntie en een verhoogde aanleg voor kanker. Het wordt veroorzaakt door pathogene varianten in het NBN-gen, die de functie van nibrine, een eiwit dat essentieel is voor het detecteren en repareren van dubbelstrengs DNA-breuken, aantasten.
Nijmegen breuksyndroom
Het NBN-gen codeert voor nibrine, een eiwit dat deel uitmaakt van het MRN-complex, samen met MRE11 en RAD50. Dit complex fungeert als een vroege sensor van genetische schade en neemt deel aan de cellulaire respons op dubbelstrengs breuken van DNA, een van de ernstigste soorten schade aan genetisch materiaal. Naast het bijdragen aan DNA-herstel, is het MRN-complex betrokken bij de activering van checkpoints in de celcyclus en bij het handhaven van chromosomale stabiliteit. Wanneer NBN biallelische pathogene varianten vertoont, is de resulterende nibrine deficiënt of functioneel afwijkend, wat de capaciteit van cellen om te reageren op DNA-schade vermindert, vooral na ioniserende straling of andere genotoxische agentia. Deze genomische instabiliteit verklaart microcefalie, gecombineerde immuundeficiëntie en een verhoogd risico op neoplasmata, met name lymphomas en leukemieën bij kinderen of jongvolwassenen. De ziekte wordt geërfd volgens een autosomaal recessief patroon, wat betekent dat een getroffen persoon een pathogene variant van elke ouder moet erven. Het is een zeldzame aandoening, het meest frequent beschreven in West-Slavische populaties, met name in Polen en Tsjechië, vanwege een stichterseffect geassocieerd met de variant c.657_661del.
Symptomen
Het NBS is gewoonlijk vanaf de geboorte aanwezig of manifesteert zich in de vroege kinderjaren. De meest karakteristieke tekenen zijn microcefalie met verminderde schedelgroei, kenmerkende gelaatstrekken, variabele ontwikkelingsachterstand en gecombineerde immuundeficiëntie met terugkerende luchtweginfecties. Tumorpredispositie is een van de meest relevante complicaties, vooral door non-Hodgkinlymfoom en leukemie op jonge leeftijd. Ook groeivertraging, endocriene stoornissen, overgevoeligheid voor straling en chromosomale afwijkingen die detecteerbaar zijn in cytogenetische onderzoeken kunnen worden waargenomen.
Beheer van de ziekte
Het beheer van het Nijmegen-breek-syndroom is gebaseerd op preventie van infecties, oncologische monitoring en vermindering van blootstellingen die DNA-schade kunnen verhogen. Toediening van immunoglobulinen, profylaxe of vroege behandeling van infecties en follow-up door immunologie, hematologie-oncologie en klinische genetica kan nodig zijn. Ioniserende straling, inclusief onnodige diagnostische tests en radiotherapie, moet zoveel mogelijk worden vermeden en oncologische behandelingen moeten zorgvuldig worden aangepast vanwege de verhoogde cellulaire gevoeligheid. Stamceltransplantatie kan worden overwogen in geselecteerde gevallen met ernstige immuundeficiëntie of neoplasmata, hoewel het niet alle manifestaties van de aandoening corrigeert.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Varon R, Demuth I, Chrzanowska KH. Nijmegen Breakage Syndrome. 1999 mei 17 [bijgewerkt 2023 nov 30]. In: Adam MP, Bick S, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, redacteuren. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
Hasbaoui BE, Elyajouri A, Abilkassem R, et al. Nijmegen breakage syndrome: case report and review of literature. Pan Afr Med J. 2020 mrt 20;35:85.
Sharapova SO, Pashchenko OE, Bondarenko AV, et al. Geographical Distribution, Incidence, Malignancies, and Outcome of 136 Eastern Slavic Patients With Nijmegen Breakage Syndrome and NBN Founder Variant c.657_661del5. Front Immunol. 2021 jan 8;11:602482.
