Pathogene varianten in het ABCB11-gen veroorzaken familiaire progressieve intrahepatische cholestase type 2 door de BSEP-eiwit te veranderen, die verantwoordelijk is voor de export van galzouten uit hepatocyten. Het tekort ervan veroorzaakt toxische accumulatie van galzuren, progressieve leverschade en, in ernstige vormen, leverfalen vanaf de kindertijd.
Familiaire intrahepatische cholestase (gen ABCB11)
Familiaire intrahepatische cholestase geassocieerd met ABCB11 staat ook bekend als familiaire intrahepatische cholestase type 2 (PFIC2) of BSEP-deficiëntie. Het wordt geërfd in een autosomaal recessief patroon: meestal zijn twee pathogene varianten nodig, één op elke kopie van het gen, om de klassieke vorm te ontwikkelen. ABCB11 codeert voor de galzout-exportpomp (BSEP), een canaliculair eiwit dat galzouten vanuit hepatocyten naar de gal transporteert.
Wanneer BSEP niet goed functioneert, worden galzuren in de lever vastgehouden en beschadigen ze hepatocyten, wat leidt tot cholestase, ontsteking, fibrose en cirrose. In tegenstelling tot PFIC3 verloopt PFIC2 meestal met normale of lage GGT-waarden. De wereldwijde incidentie van familiaire intrahepatische cholestasen wordt geschat op 1 op 50.000 tot 100.000 geboorten. Ernstige biallelische varianten in ABCB11 worden bovendien geassocieerd met een verhoogd risico op hepatobiliaire tumoren, met name hepatocellulair carcinoom.
Symptomen
De symptomen verschijnen meestal in de eerste levensmaanden. Het meest kenmerkende teken is intense en aanhoudende jeuk, die de levenskwaliteit ernstig kan aantasten. Cholestase kan zich manifesteren met terugkerende of aanhoudende geelzucht, bleke ontlasting, donkere urine, vergrote lever en groeivertraging. Er kunnen ook complicaties optreden door malabsorptie en tekorten aan vetoplosbare vitamines (A, D, E en K), evenals progressie naar cirrose, portale hypertensie, leverfalen of leverkanker.
Beheer van de ziekte
Het management is gericht op het verminderen van de galtoxiciteit, het beheersen van jeuk en het voorkomen van de progressie van leverschade. Het omvat follow-up door een hepatoloog, voedingondersteuning en suppletie met vetoplosbare vitaminen. Ursodeoxycholzuur (UDCA) kan worden gebruikt, hoewel de respons bij PFIC2 meestal variabel is. Voor jeuk worden medicijnen zoals rifampicine of colestyramine gebruikt en, bij bepaalde patiënten, ileale galzuurtransportremmers (IBAT/ASBT). Als medische behandeling niet volstaat, kunnen galafleidingen of levertransplantatie worden overwogen in gevorderde of refractaire gevallen.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
A Siddiqi I, Tadi P. Progressieve familiaire intrahepatische cholestase. 2023 jul 3. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 jan.
Vitale G, Mattiaccio A, Conti A, et al. Genetica bij familiaire intrahepatische cholestase: klinische patronen en ontwikkeling van lever- en galwegkankers: een literatuuroverzicht. Cancers (Basel). 2022 jul 14;14(14):3421.
