Familiaire intrahepatische cholestase geassocieerd met het ABCB4-gen is een zeldzame erfelijke leveraandoening die wordt veroorzaakt door pathogene varianten die het MDR3-eiwit veranderen. Deze disfunctie vermindert de uitscheiding van fosfolipiden door de gal, genereert meer giftige gal en bevordert cholestase met verhoogde GGT, jeuk, geelzucht en progressieve leverziekte.
Intrahepatische cholestase (gen ABCB4)
Familiaire progressieve intrahepatische cholestase type 3 (PFIC3) wordt voornamelijk geassocieerd met biallelische varianten in ABCB4. Dit gen codeert voor het MDR3-eiwit, een transporter die zich bevindt in het canaliculaire membraan van hepatocyten en fosfatidylcholine naar de gal transporteert. Fosfatidylcholine beschermt het galwegepitheel tegen het detergentachtige effect van galzuren; wanneer MDR3 faalt, wordt de gal arm aan fosfolipiden en kan het hepatocyten en cholangiocyten beschadigen, wat leidt tot cholestase, portale ontsteking en progressieve fibrose.
De klassieke vorm wordt geërfd met een autosomaal recessief patroon, waardoor een getroffen persoon meestal twee gemuteerde kopieën van ABCB4 erft, één van elke ouder. Sommige heterozygote varianten zijn echter in verband gebracht met mildere of laat optredende fenotypes, zoals intrahepatische cholestase van de zwangerschap, galstenen geassocieerd met een laag fosfolipidegehalte (LPAC) of chronische leveraandoeningen. De wereldwijde incidentie van familiaire progressieve intrahepatische cholestasen wordt geschat op ongeveer 1 op elke 50.000-100.000 geboorten.
Symptomen
De symptomen kunnen zich al voordoen vanaf de lactatie of de vroege kinderjaren, hoewel mildere vormen kunnen beginnen in de adolescentie of de volwassenheid. De belangrijkste manifestaties zijn persisterende icterus, intense jeuk, hepatomegalie, groeivertraging en malabsorptie van vetten met een tekort aan vetoplosbare vitamines. GGT is vaak verhoogd. Na verloop van tijd kan het evolueren naar fibrose, cirrose, portale hypertensie, leverfalen en een verhoogd risico op hepatobiliaire neoplasmata, zoals hepatocellulair carcinoom, cholangiocarcinoom of galblaaskanker.
Beheer van de ziekte
De behandeling is gericht op het verminderen van de galwegtoxiciteit, het beheersen van symptomen en het voorkomen van progressie van leverschade. Het omvat follow-up door een hepatoloog, voedingondersteuning en suppletie van vetoplosbare vitaminen (A, D, E en K). Ursodeoxycholzuur (UDCA) kan de cholestase verbeteren, vooral wanneer er sprake is van resterende MDR3-activiteit. Bij patiënten met ernstige jeuk, gevorderde fibrose of geen reactie op medische behandeling kunnen andere gespecialiseerde maatregelen worden overwogen en, bij progressieve ziekte of leverfalen, een levertransplantatie.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
A Siddiqi I, Tadi P. Progressieve Familiaire Intrahepatische Cholestase. 2023 jul 3. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 jan–.
Vitale G, Mattiaccio A, Conti A, et al. Genetica bij Familiaire Intrahepatische Cholestase: Klinische Patronen en Ontwikkeling van Lever- en Galwegkankers: Een Literatuuroverzicht. Cancers (Basel). 2022 jul 14;14(14):3421.
