Ziekte van Sandhoff is een autosomale recessieve lysosomale stapelingsziekte die deel uitmaakt van de groep van GM2-gangliosidosen. Het wordt veroorzaakt door biallelische varianten in het HEXB-gen, wat leidt tot een gecombineerd tekort aan beta-hexosaminidase A en B. Als gevolg hiervan hopen gangliosiden GM2 en andere glycolipiden zich op, voornamelijk in het zenuwstelsel, wat leidt tot progressieve neurodegeneratie.
Sandhoff-ziekte
Het HEXB-gen levert de instructies voor de productie van de bèta-subeenheid van de enzymen bèta-hexosaminidase A en bèta-hexosaminidase B. Hexosaminidase A bestaat uit een alfa- en een bèta-subeenheid, terwijl hexosaminidase B twee bèta-subeenheden bevat. Beide nemen deel aan de lysosomale afbraak van GM2-gangliosiden en andere glycoconjugaten, moleculen die bijzonder overvloedig zijn in zenuwcellen.
Pathogene varianten in HEXB verminderen of elimineren de functie van de bèta-subeenheid, wat de activiteit van beide hexosaminidasen sterk vermindert. Deze blokkade verhindert de normale afbraak van GM2-gangliosiden en bevordert hun progressieve accumulatie binnen de lysosomen, met name in neuronen. De ziekte vormt een klinisch spectrum dat acute kinderlijke, jeugdige en laat beginnende vormen omvat; de ernst hangt meestal samen met de resterende enzymatische activiteit. Het wordt geërfd met een autosomaal recessief patroon: een getroffen persoon moet twee pathogene varianten erven, één van elke ouder. De algemene prevalentie is zeer laag, hoewel hogere frequenties zijn beschreven in sommige populaties met founder varianten, zoals Creoolse gemeenschappen in Noord-Argentinië, Métis-groepen uit Saskatchewan of de Maronitische gemeenschap van Cyprus.
Symptomen
De klassieke infantile vorm begint meestal vóór de leeftijd van 6 maanden. Na een schijnbaar normale initiële ontwikkeling, treden progressieve zwakte, vertraging of verlies van motorische mijlpalen, hypotonie, overmatige schrikreactie, epileptische aanvallen en neurologische achteruitgang op. Een kersenrode vlek op de macula, progressieve macrocefalie en vaak hepatosplenomegalie kunnen ook worden waargenomen. Juveniele vormen beginnen later, met ontwikkelingsregressie, loopstoornissen, dysartrie, dysfagie en convulsies. Vroege aanvangsvormen kunnen zich voordoen in de adolescentie of volwassenheid met zwakte, ataxie, dysartrie, neuropathie, bewegingsstoornissen en, in sommige gevallen, cognitieve of psychiatrische stoornissen.
Beheer van de ziekte
Momenteel is er geen goedgekeurde curatieve behandeling die de neurodegeneratie van de ziekte van Sandhoff kan stoppen. Het management is symptomatisch en ondersteunend, gericht op het handhaven van voeding en hydratatie, het verminderen van aspiratie, het beheersen van epileptische aanvallen en het behandelen van respiratoire, motorische en voedingscomplicaties. Bij juveniele en laat-beginnende vormen zijn fysiotherapie, ergotherapie, logopedie en hulpmiddelen voor mobiliteit of communicatie belangrijk. De follow-up moet multidisciplinair en periodiek zijn. Zodra familiaire varianten zijn geïdentificeerd, kunnen genetisch advies, dragerschapsonderzoek en reproductieve opties zoals prenatale of pre-implantatie diagnostiek worden aangeboden.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Grunseich C, Schindler AB, Chen KL, et al. Perifere neuropathie bij een familie met Sandhoff-ziekte en SH3TC2-deficiëntie. J Neurol. 2015;262(4):1066-8.
Kleiman FE, de Kremer RD, de Ramirez AO, et al. Sandhoff-ziekte in Argentinië: hoge frequentie van een splice-site mutatie in het HEXB-gen en correlatie tussen enzym- en DNA-gebaseerde tests voor heterozygote detectie. Hum Genet. 1994 sep;94(3):279-82.
Tim-Aroon T, Wichajarn K, Katanyuwong K, et al. Sandhoff-ziekte met begin op zuigelingleeftijd: klinische manifestatie en een nieuwe veelvoorkomende mutatie bij Thaise patiënten. BMC Pediatr. 2021 jan 7;21(1):22.
Delnooz CC, Lefeber DJ, Langemeijer SM, et al. Nieuwe gevallen van Sandhoff-ziekte met begin op volwassen leeftijd met een cerebellaire of lagere motorneuronfenotype. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2010 sep;81(9):968-72.
