Het Alagille syndroom (AS) is een multisystemische genetische aandoening, meestal met autosomaal dominante overerving, die voornamelijk wordt veroorzaakt door pathogene varianten in het JAG1-gen en, minder vaak, in NOTCH2. Deze afwijkingen beïnvloeden de Notch-signaalroute, die essentieel is tijdens de embryonale ontwikkeling, en veroorzaken variabele afwijkingen in de lever, het hart, het skelet, de ogen, de nieren en het vaatstelsel.
Syndroom van Alagille
Het Alagille syndroom wordt in de meeste gevallen veroorzaakt door varianten in JAG1, een gen dat codeert voor een ligand van de Notch-route; een klein percentage van de patiënten vertoont varianten in NOTCH2, dat codeert voor een receptor van dezelfde route. Notch-signalering reguleert celcommunicatie tijdens de vorming van organen en is betrokken bij de differentiatie van de intrahepatische galwegen, hartstructuren, wervels, ogen en bloedvaten.
Wanneer JAG1 of NOTCH2 pathogene varianten vertonen, wordt deze celcommunicatie verstoord en kan de ontwikkeling van verschillende weefsels onvolledig of abnormaal zijn. De typische levermanifestatie is de schaarste aan intrahepatische galwegen, wat chronische cholestase, geelzucht, jeuk, xantomen, slechte vetopname en een tekort aan in vet oplosbare vitaminen veroorzaakt. De ziekte volgt een autosomaal dominant patroon: één enkel veranderd exemplaar kan de aandoening veroorzaken, hoewel de expressiviteit sterk variabel is en sommige familieleden met dezelfde variant milde of subklinische tekenen kunnen vertonen. De geschatte incidentie ligt rond 1 op de 30.000 tot 50.000 levendgeborenen.
Symptomen
Het begin treedt meestal op in de eerste maanden van het leven, vooral bij gevallen van neonatale cholestase. Belangrijkste symptomen zijn aanhoudende geelzucht, intense jeuk, groeivertraging en voedingstekorten. Ook hartafwijkingen komen vaak voor, met name perifere pulmonalisklepstenose, wervelafwijkingen zoals vlinderwervels, posterieur embryotoxon of andere oogafwijkingen, kenmerkende gelaatstrekken en nieren of vasculaire betrokkenheid. De ernst is zeer variabel: sommige patiënten hebben een progressieve leverziekte waarvoor een transplantatie nodig is, terwijl anderen mildere manifestaties hebben.
Beheer van de ziekte
Het management is multidisciplinair en richt zich op het beheersen van cholestase, jeuk, nutritionele tekorten en cardiale, renale of vasculaire complicaties. Leverbehandeling kan ursodeoxycholzuur, supplementen van vetoplosbare vitaminen en nutritionele ondersteuning omvatten. Voor jeuk kunnen medicijnen zoals rifampicine, galzuurbindende harsen of remmers van de ileale galzuurtransporteur, zoals maralixibat, worden gebruikt wanneer geïndiceerd.
Significante hartaandoeningen kunnen gespecialiseerde interventie vereisen. In gevallen van gevorderde leverinsufficiëntie of onbehandelbare jeuk, kan een levertransplantatie noodzakelijk zijn, hoewel dit de extrahepatische manifestaties niet corrigeert. Periodieke klinische opvolging en genetische counseling voor familieleden worden aanbevolen.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Spinner NB, Loomes KM, Krantz ID, et al. Alagille Syndroom. GeneReviews®.
Kohut TJ, Gilbert MA, Loomes KM. Alagille Syndroom: Een Gericht Overzicht van Klinische Kenmerken, Genetica en Behandeling. Semin Liver Dis. 2021.
Ayoub MD, Kamath BM. Alagille Syndroom: Huidig Begrip van Pathogenese en Uitdagingen bij Diagnose en Management. Clin Liver Dis. 2022.
Gilbert MA, Bauer RC, Rajagopalan R, et al. Alagille syndroom mutatie update. Hum Mutat. 2019.
