Het Alströmsyndroom is een multisystemische en progressieve erfelijke ziekte, met autosomaal recessieve overerving, veroorzaakt door biallelische varianten in het ALMS1-gen. De afwijking van dit eiwit, geassocieerd met centrosomen en primaire cilia, veroorzaakt een ciliopathie met progressieve visus- en gehoorstoornissen, obesitas op kinderleeftijd, insulineresistentie, diabetes mellitus type 2 en cardiale, hepatische en renale dysfunctie.
Syndroom van Alström
Het ALMS1-gen codeert voor een groot eiwit dat voornamelijk aanwezig is in de centrosomen en basale lichaampjes van primaire cilia. Deze structuren fungeren als platformen voor cel signalering en zijn betrokken bij intracellulair transport, de organisatie van het cytoskelet, en de respons van verschillende weefsels op metabole en ontwikkelingssignalen. Daarom is de functie van ALMS1 bijzonder relevant in organen met een hoge functionele vraag, zoals het netvlies, het binnenoor, het hart, de lever, de nier en metabole weefsels.
Pathogene varianten in ALMS1 veroorzaken meestal functieverlies van het eiwit en verstoren de biologie van primaire cilia, wat leidt tot een progressief multisysteemziektebeeld. De meest kenmerkende manifestaties zijn kegel- en staafjesdystrofie, sensorineurale gehoorverlies, obesitas bij kinderen, duidelijke insulineresistentie en progressieve fibrose in organen zoals de lever, nier, long en het myocard. De ziekte wordt autosomaal recessief overgeërfd, zodat een getroffen persoon twee gemuteerde kopieën van het gen moet erven, één van elke ouder. Het is een ultraraare aandoening, met minder dan 1.000 gevallen beschreven in de wereldliteratuur en een geschatte incidentie van ongeveer 1 op 100.000 tot 1.000.000 levendgeborenen. Het treft mensen van verschillende etnische achtergronden en vertoont aanzienlijke klinische variabiliteit.
Symptomen
Het begin van het Alström-syndroom treedt meestal op in de eerste levensmaanden. Netvliesdystrofie veroorzaakt nystagmus, fotofobie en progressief gezichtsverlies, vaak leidend tot legale blindheid in de kindertijd of adolescentie. Bilaterale sensorineurale gehoorverlies verschijnt geleidelijk, en obesitas bij kinderen gaat gepaard met insulineresistentie, hypertriglyceridemie en vroeg beginnende diabetes type 2. Ook kunnen gedilateerde cardiomyopathie in de zuigelingentijd of latere restrictieve/gedilateerde cardiomyopathie, leververvetting, leverfibrose, progressieve nierdisfunctie, endocriene stoornissen en ademhalingscomplicaties optreden. De cognitieve ontwikkeling is doorgaans behouden, hoewel sommige patiënten lichte ontwikkelingsachterstanden of leerproblemen vertonen.
Beheer van de ziekte
Er bestaat geen genezende behandeling voor het Alström syndroom, dus het beheer is gebaseerd op vroege detectie en multidisciplinaire follow-up van complicaties. Periodieke oogheelkundige, audiologische, cardiologische, endocrinologische, lever- en niercontroles worden aanbevolen, samen met voedingsondersteuning, aangepaste fysieke activiteit en behandeling van obesitas, insulineresistentie, diabetes en dyslipidemie. Cardiale en renale betrokkenheid worden behandeld met standaardmaatregelen afhankelijk van de klinische ernst. Visueel en auditief verlies vereist hulpmiddelen voor slechtzienden, onderwijsaanpassing, gehoorapparaten of cochleaire implantaten wanneer geïndiceerd. Het belangrijkste doel is om complicaties te anticiperen, functionaliteit te behouden en de levenskwaliteit te verbeteren.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Paisey RB, Steeds R, Barrett T, et al. Alström Syndroom. 2003 7 feb [bijgewerkt 13 jun 2019]. In: Adam MP, Bick S, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE, Amemiya A, redacteuren. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2025.
Tahani N, Maffei P, Dollfus H, et al. Consensus klinische managementrichtlijnen voor Alström syndroom. Orphanet J Rare Dis. 2020 21 sep;15(1):253.
Bea-Mascato B, Valverde D. Genotype-fenotype associaties bij Alström syndroom: een systematische review en meta-analyse. J Med Genet. 2023 21 dec;61(1):18-26.
