Het Barth-syndroom is een ultrarare mitochondriale aandoening, veroorzaakt door pathogene varianten in TAFAZZIN (voorheen TAZ). Het wordt X-gebonden overgeërfd en treft voornamelijk mannen. Tafazzin-deficiëntie verstoort mitochondriale cardiolipine en compromitteert de energiestofwisseling, met name in het hart, de skeletspieren en neutrofielen.
Syndroom van Barth
Het TAFAZZIN-gen, gelokaliseerd op Xq28, codeert voor tafazzine, een fosfolipide transacylase geassocieerd met het binnenste mitochondriale membraan. Dit eiwit remodelleert de vetzuurketens van nieuw gesynthetiseerd cardiolipine en bevordert de vorming van volwassen soorten, voornamelijk tetralinoleoyl-cardiolipine. Cardiolipine draagt bij aan het behoud van de organisatie van de mitochondriale cristae, de stabiliteit van de ademhalingsketencomplexen en een efficiënte oxidatieve fosforylering.
Pathogene varianten verminderen of elimineren de activiteit van tafazzine, wat leidt tot een vermindering van volwassen cardiolipine en een ophoping van monolysocardiolipine. Deze verstoring ontregelt het mitochondriale membraan en beïnvloedt de energieproductie, de respons op metabole stress en de functie van verschillende weefsels. Het syndroom volgt een X-chromosomaal gebonden overervingspatroon: hemizygote mannen zijn meestal getroffen en heterozygote vrouwen zijn over het algemeen asymptomatisch, hoewel uitzonderlijke gevallen gerelateerd aan ongunstige X-chromosoominactivatie of chromosomale afwijkingen zijn beschreven. De geschatte prevalentie is ongeveer één op de miljoen mannen, met ongeveer 230-250 patiënten wereldwijd geïdentificeerd, hoewel er waarschijnlijk sprake is van onderdiagnose.
Symptomen
De ziekte manifesteert zich meestal tijdens de foetale periode, de neonatale periode of de vroege kinderjaren. Cardiomyopathie verschijnt gewoonlijk vóór de leeftijd van vijf jaar en is meestal gedilateerd, met of zonder endocardiale fibroelastose of linker ventriculaire niet-compactie; minder vaak is het hypertrofisch. Het kan ademhalingsmoeilijkheden, voedingsproblemen, slechte gewichtstoename, hartfalen, aritmieën en plotselinge dood veroorzaken.
Neutropenie kan persisterend, cyclisch of intermitterend zijn en verhoogt het risico op bacteriële infecties, aften, longontsteking en sepsis. Ook hypotonia, proximale spierzwakte, motorische vertraging, vermoeidheid en inspanningstolerantie zijn frequent. Vertraagde groei vóór de puberteit, voedingsmoeilijkheden, hypoglycemie en soms melkzuuracidose of leerstoornissen kunnen optreden.
Beheer van de ziekte
Er bestaat geen genezende behandeling. Het management vereist multidisciplinaire opvolging, met regelmatige cardiologische controle via elektrocardiogram, Holter en echocardiografie, naast de gebruikelijke behandeling van hartfalen en aritmieën. Sommige patiënten hebben mogelijk een implanteerbare defibrillator of een harttransplantatie nodig.
Langdurig vasten en uitdroging moeten worden vermeden, waarbij gezorgd wordt voor een adequate glucosetoevoer tijdens ziekten of medische procedures. Fysiotherapie, aangepaste fysieke activiteit en nutritionele ondersteuning helpen de functie en groei te behouden.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Ferreira C, Pierre G, Thompson R, Vernon H. Barth-syndroom. GeneReviews®. Bijgewerkt: 8 januari 2026.
Orphanet. Barth-syndroom. ORPHA:111.
Taylor C, Rao ES, Pierre G, et al. Clinical presentation and natural history of Barth Syndrome: an overview. J Inherit Metab Dis. 2022;45(1):7-16.
Miller PC, Ren M, Schlame M, Toth MJ, Phoon CKL. A Bayesian Analysis to Determine the Prevalence of Barth Syndrome in the Pediatric Population. J Pediatr. 2020;217:139-144.
Sergi CM. Barth Syndrome: TAFAZZIN Gene, Cardiologic Aspects, and Mitochondrial Studies-A Comprehensive Narrative Review. Genes (Basel). 2025;16(4):465.
