Het Marfansyndroom is een erfelijke bindweefselaandoening die wordt veroorzaakt door pathogene varianten in het FBN1-gen. Het wordt overgedragen met een autosomaal dominant patroon en treft voornamelijk het cardiovasculaire, oculaire en skeletale systeem. De verstoring van fibrilline-1 compromitteert de structuur van microfibrillen en de regulatie van de extracellulaire matrix, wat manifestaties zoals dilatatie van de aortawortel, ectopia lentis en skeletafwijkingen bevordert.
Marfansyndroom (FBN1-gen)
Het FBN1-gen codeert voor fibrilline-1, een glycoproteïne dat essentieel is voor de vorming van extracellulaire microfibrillen. Deze structuren bieden elasticiteit en stevigheid aan het bindweefsel en spelen een rol bij de organisatie van elastische vezels in bloedvaten, ligamenten, huid, longen en andere weefsels. Bovendien draagt fibrilline-1 bij aan de regulatie van de beschikbaarheid van groeifactoren, met name van de TGF-β-route, die betrokken is bij weefselgroei en -herstel. Wanneer FBN1 pathogene varianten vertoont, kan fibrilline-1 afwijkend zijn of in onvoldoende hoeveelheden worden geproduceerd. Als gevolg hiervan verliest het bindweefsel stabiliteit en worden de arteriële wanden, met name de aorta, vatbaarder voor dilatatie, aneurysma en dissectie. De ziekte wordt autosomaal dominant overgeërfd; ongeveer driekwart van de gevallen is familiair en de rest bestaat uit de novo varianten. De geschatte prevalentie is ongeveer 1 op de 5.000-10.000 mensen, zonder duidelijke etnische voorkeur. De klinische expressiviteit is variabel, zelfs tussen leden van dezelfde familie.
Symptomen
Het Marfansyndroom kan zich manifesteren vanaf de kindertijd tot de volwassenheid. De meest voorkomende kenmerken zijn lange lengte, lange en slanke ledematen, arachnodactylie, scoliose, gewrichtshypermobiliteit, pectus excavatum of carinatum en ectopia lentis. De meest relevante complicatie vanwege de ernst is de progressieve dilatatie van de aortawortel, die kan evolueren tot een aneurysma of dissectie. De klinische diagnose wordt ondersteund door de herziene Ghent-criteria, samen met cardiovasculaire, oftalmologische, skeletale en genetische evaluatie.
Beheer van de ziekte
Het management is gericht op het voorkomen van cardiovasculaire complicaties en vereist multidisciplinaire follow-up. Essentieel is regelmatige monitoring van de aorta middels echocardiografie of andere beeldvormingstechnieken, strikte bloeddrukcontrole en het gebruik van bètablokkers of angiotensine II-receptorblokkers, zoals losartan, wanneer geïndiceerd. Als de aortawortel risicodrempels bereikt of snel groeit, kan profylactische chirurgie worden aanbevolen. Ook wordt geadviseerd om contactsporten of intensieve isometrische inspanningen te vermijden en oogheelkundige en traumatologische follow-up uit te voeren op basis van individuele manifestaties.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Du Q, Zhang D, Zhuang Y, et al. De moleculaire genetica van het Marfan syndroom. Int J Med Sci. 2021 mei 27;18(13):2752-2766.
Coelho SG, Almeida AG. Marfan syndroom opnieuw bekeken: van genetica tot de kliniek. Rev Port Cardiol (Engl Ed). 2020 apr;39(4):215-226.
Zeigler SM, Sloan B, Jones JA. Pathofysiologie en pathogenese van het Marfan syndroom. Adv Exp Med Biol. 2021;1348:185-206.
Spencer M. Marfan syndroom. Nursing. 2024 apr 1;54(4):19-25.
