Primair systemische carnitinetekort (PSKT) is een autosomaal recessieve erfelijke aandoening van de carninitencyclus. Het wordt veroorzaakt door pathogene varianten in het gen SLC22A5, die de functie van de OCTN2-transporteur verminderen. Dit leidt tot zeer lage niveaus van carnitine in plasma en weefsels, wat de energieproductie uit vetzuren compromitteert, met name in het hart, de skeletspieren en de lever.
Systemische primaire carnitinedeficiëntie
Het gen SLC22A5 codeert voor de OCTN2 (Organic Cation Transporter Novel 2) transporter, die verantwoordelijk is voor de opname van L-carnitine in cellen en de heropname ervan in de nieren om urineverlies te voorkomen. Deze functie is vooral belangrijk in weefsels met een hoge energiebehoefte, zoals het hart, de skeletspieren, de lever en de nieren.
Carnitine maakt het mogelijk om vetzuren met een lange keten naar binnen te transporteren in de mitochondriën, waar ze worden geoxideerd om energie te produceren. Wanneer er pathogene biallelische varianten in SLC22A5 bestaan, werkt de transporter slecht of ontbreekt deze, gaat carnitine verloren via de nieren en neemt de beschikbaarheid ervan in de weefsels sterk af. Als gevolg hiervan kan het lichaam vetten niet goed gebruiken tijdens vasten of infecties, wat leidt tot hypoketotische hypoglykemie, myopathie en cardiomyopathie. DSP wordt geërfd volgens een autosomaal recessief patroon. De incidentie varieert tussen bevolkingsgroepen en neonatale screeningsprogramma's; het komt vooral veel voor op de Faeröer, en er zijn ook verhoogde frequenties beschreven in sommige regio's van Azië vanwege terugkerende of stichtervarianten.
Symptomen
De klinische presentatie is variabel. Bij zuigelingen en jonge kinderen kunnen metabolische crises optreden, uitgelokt door vasten of infecties, met slechte voeding, lethargie, prikkelbaarheid, hepatomegalie, verhoogde transaminasen, hyperammoniëmie en hypocetotische hypoglycemie. In de kindertijd kan het zich ook manifesteren met myopathie, spierzwakte, verhoogde creatinekinase en gedilateerde cardiomyopathie, wat kan leiden tot hartritmestoornissen of plotselinge dood als het niet wordt behandeld. Sommige volwassenen vertonen vermoeidheid, hartritmestoornissen of blijven asymptomatisch, en kunnen worden geïdentificeerd na neonatale screening van een kind met een laag carnitinegehalte.
Beheer van de ziekte
Het management is zeer effectief wanneer het vroegtijdig wordt gestart. De belangrijkste behandeling is chronische orale suppletie met L-carnitine, aangepast aan de plasmaniveaus en tolerantie, om het herstel van de carnitinebeschikbaarheid te bevorderen en irreversibele hart-, spier- en metabole schade te voorkomen. Bovendien wordt aangeraden langdurig vasten te vermijden, te zorgen voor koolhydraatinname tijdens ziekte of procedures, en intraveneuze glucose toe te dienen indien orale inname niet wordt getolereerd. Opvolging omvat controles van carnitine in het plasma, groei en ontwikkeling, transaminasen, creatinekinase en periodieke cardiologische evaluatie met ECG en echocardiografie.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Chen Y, Lin Q, Zeng Y, et al. Genenspectrum en klinische kenmerken van 10 patiënten met primair carnitinetekort. Mol Genet Genomic Med. 2021 Feb;9(2):e1583.
Crefcoeur LL, Visser G, Ferdinandusse S, et al. Klinische kenmerken van primair carnitinetekort: een gestructureerde beoordeling met een casus-per-casus benadering. J Inherit Metab Dis. 2022 Mei;45(3):386-405.
El-Hattab AW, Scaglia F. Aandoeningen van carnitinebiosynthese en -transport. Mol Genet Metab. 2015 Nov;116(3):107-12.
Lin Y, Lin B, Chen Y, et al. Biochemische en genetische kenmerken van patiënten met primair carnitinetekort, geïdentificeerd via neonatale screening. Orphanet J Rare Dis. 2021 Dec 4;16(1):503.
Rasmussen J, Nielsen OW, Janzen N, et al. Carnitineniveaus bij 26.462 individuen uit het landelijke screeningsprogramma voor primair carnitinetekort op de Faeröer Eilanden. J Inherit Metab Dis. 2014 Mrt;37(2):215-22.
