Primaire trimethylaminurie is een metabole stoornis die wordt gekenmerkt door een overmatige uitscheiding van trimethylamine, een vluchtige verbinding met een sterke geur. Het wordt veroorzaakt door biallelische pathogene varianten in het FMO3-gen en volgt een autosomaal recessief overervingspatroon. Enzymatische deficiëntie voorkomt de effectieve omzetting van trimethylamine in een geurloze metaboliet, waardoor het zich ophoopt in verschillende lichaamsvloeistoffen.
Trimethylaminurie
Het FMO3-gen codeert voor flavine-bevattende monooxygenase 3, een microsomale enzym dat voornamelijk in de lever tot expressie komt. Het gebruikt FAD en NADPH om stikstofhoudende en zwavelhoudende verbindingen te oxideren. Een van zijn substraten is trimethylamine, gegenereerd door de darmmicrobiota uit voedingsprecursoren zoals choline en trimethylamine N-oxide, dat het omzet in trimethylamine N-oxide, dat weinig vluchtig en geurloos is.
Pathogene varianten in FMO3 verminderen of annuleren deze activiteit, waardoor onverwerkt trimethylamine in het bloed terechtkomt en wordt uitgescheiden via urine, zweet, adem en andere afscheidingen. De primaire vorm wordt autosomaal recessief overgeërfd en vereist twee getroffen allelen. De exacte prevalentie ervan is niet vastgesteld en de dragersfrequentie varieert tussen populaties. Het moet worden onderscheiden van secundaire of voorbijgaande vormen die verband houden met een overschot aan precursoren, darmmicrobiota, lever- of nierziekte en hormonale veranderingen.
Symptomen
Het voornaamste kenmerk is een karakteristieke lichaamsgeur, vergelijkbaar met rottende vis, die al vanaf de kindertijd aanwezig kan zijn of episodisch kan optreden. Het verergert meestal tijdens de puberteit, lichaamsbeweging, stress, koorts of na bepaalde voedingsmiddelen. Bij vrouwen kan het verergeren rond de menstruatie, met orale anticonceptiva of tijdens de menopauze. Het veroorzaakt doorgaans geen fysieke, neurologische of ontwikkelingsstoornissen, maar kan wel leiden tot pesten, een laag zelfbeeld, isolatie, angst, depressie en werk- of relationele problemen. De intensiteit varieert van aanhoudende vormen tot milde of kortdurende presentaties.
Beheer van de ziekte
Momenteel bestaat er geen curatieve behandeling. Het management is gericht op het verminderen van de productie en volatiliteit van trimethylamine door middel van een geïndividualiseerd en gecontroleerd dieet, waarbij voedingsmiddelen met veel precursors worden beperkt zonder deficiënties aan choline of foliumzuur te veroorzaken. Intense colinerestrictie moet worden vermeden tijdens groei, zwangerschap en lactatie. Producten voor de huid met een licht zure pH, actieve kool, koperchlorofylline, riboflavine en, in geselecteerde gevallen, korte cycli van antibiotica onder medisch toezicht kunnen worden gebruikt. Psychologische ondersteuning, hygiëne en het verminderen van factoren die zweten verhogen, zijn ook belangrijk. Er zijn geen goedgekeurde gerichte therapieën; strategieën met betrekking tot de microbiota en de intestinale vangst van trimethylamine worden onderzocht.
Geanalyseerde genen
Bibliografie
Phillips IR, Shephard EA. Primaire trimethylaminurie. GeneReviews®. Bijgewerkt op 5 november 2020.
Chalmers RA, Bain MD, Michelakakis H, Zschocke J, Iles RA. Diagnose en behandeling van trimethylaminurie (FMO3-deficiëntie) bij kinderen. J Inherit Metab Dis. 2006;29:162-172.
Bouchemal N, Ouss L, Brassier A, et al. Diagnose en fenotypische beoordeling van trimethylaminurie, en de behandeling ervan met riboflavine: 1H NMR-spectroscopie en genetische tests. Orphanet J Rare Dis. 2019;14:222.
Sidoti A, D’Angelo R, Castagnetti A, et al. Exploratie van trimethylaminurie: genetica en moleculaire mechanismen, epidemiologie en opkomende therapeutische strategieën. Biology. 2024;13(12):961.
